Wat is schijnzelfstandigheid volgens de overheid?

ZZP, ja of nee? Wat is schijnzelfstandigheid?

Wet DBA, het wetsvoorstel VBAR, de BAZ, de verplichte AOV we hebben er allemaal over gehoord maar hoe zit het nou precies? Want wat is schijnzelfstandigheid en hoe dat wordt  beoordeeld? Wat moeten jij en je opdrachtgever goed regelen? Met dit artikel helpen we je een handje. 

Waarom schijnzelfstandigheid een probleem is

Volgens de overheid en vakbonden zijn de problemen met schijnzelfstandigheid:

• Het werkt uitbuiting in de hand; mensen die eigenlijk in loondienst werk zouden kunnen verrichten, worden voor een appel en een ei ingehuurd.
• Het leidt tot oneerlijke concurrentie tussen zzp’ers en zowel werkenden.
• Het holt het de sociale zekerheid uit als mensen die eigenlijk werknemer zijn via een zzp-constructie onvoldoende meebetalen aan sociale voorzieningen.

Volgens de overheid zijn er ZZP’ers die in naam zelfstandig zijn maar niet als zodanig behandeld worden door opdrachtgevers. Ze krijgen bijvoorbeeld te weinig betaald om ook nog iets te regelen voor hun pensioen of arbeidsongeschiktheid. En ze voeren werk uit dat evengoed door een werknemer zou kunnen worden gedaan.

Ook zijn er zelfstandigen die volgens de overheid niet de verantwoordelijkheden op zich nemen die bij ondernemerschap horen. een van die verantwoordelijkheden is het regelen van een voorziening bij arbeidsongeschiktheid. Omdat zij dat niet doen, en zijn worden arbeidsongeschikt, doen ze een beroep op de bijstand.

Er zijn geen aantoonbare cijfers over het aantal schijnzelfstandigen, volgens een ruwe schatting van het ministerie gaat het om zo’n 200.000 schijnzelfstandigen. 

De wetten op een rij

• De wet DBA (Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) is nu nog van kracht en sinds januari 2025 wordt er ook op gehandhaafd. Opdrachtgevers kunnen (na een waarschuwing) een boete krijgen als blijkt dat er eigenlijk sprake is van een arbeidsovereenkomst. Maar… deze wet leidt tot veel vragen en onduidelijkheid. Daarom komt de (demissionair) minister met een ander wetsvoorstel.
• De Wet VBAR. VBAR staat voor Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden. Een hele mond vol… Dit is een wetsvoorstel dat in de Tweede Kamer ligt.
• De Zelfstandigenwet. Een aantal partijen in de Kamer heeft een initiatiefnota als alternatief wetsvoorstel de Zelfstandigenwet naar de Kamer gestuurd. Deze wet gaat uit van ondernemerschap en legt verantwoordelijkheden bij de zelfstandige (inclusief voorzieningen tegen arbeidsongeschiktheid en pensioen), en integreert toetsing via vooraf helder criteria.
• De Wet BAZ (Wet Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen). Dit wetsvoorstel heeft als doel Het bieden van een adequate inkomensvoorziening aan zelfstandigen bij arbeidsongeschiktheid. Dit voorstel heeft nog geen meerderheid in de kamer of kabinetssteun.

Wat is schijnzelfstandigheid volgens de Wet DBA

Omdat op dit moment de Wet DBA van kracht is, is het goed om te toetsen of je op dit moment voldoet aan de geldende criteria, zodat je opdrachtgever geen problemen krijgt. Maar wat is schijnzelfstandigheid en in welk geval ben je op dit moment onder de Wet DBA nu voor de overheid een ZZP’er en wanneer ben je een zogenaamde schijnzelfstandige? Soms is het gissen wat de overheid nu precies bedoeld met schijnzelfstandigheid. En dan zegt een voorbeeld soms meer dan duizend woorden. De overheid heeft een mooi document met voorbeelden gemaakt waarin je per beroepsgroep kunt zien hoe gekeken wordt naar zelfstandigheid. ZZP ja of nee.  Er staan voorbeelden in voor onder meer de zorg, de bouw, het onderwijs en advisering. Bij ieder voorbeeld staat een conclusie.

Let op: op dit moment is de wet DBA nog leidend. Als het wetsvoorstel VBAR aangenomen wordt, is het van belang opnieuw te kijken of jouw werkzaamheden voldoen aan de eisen.

Wat is schijnzelfstandigheid volgens de Wet VBAR

Deze wet kijkt in eerste instantie naar het afgesproken uurtarief; een tarief onder de € 36,- (bij een opdrachtduur van meer dan 3 maanden) is een vermoeden voor schijnzelfstandigheid.  Om meer helderheid te bieden over de vraag wanneer er sprake is van een arbeidsovereenkomst (werknemer) en wanneer van zelfstandigheid (zzp’er) staan er in het wetsvoorstel een aantal criteria gericht op:

Inbedding in de organisatie – hoe belangrijk is de taak voor het primaire proces?

Gezag – wie bepaalt hoe het werk moet worden uitgevoerd?

Ondernemerschap – hierbij kijkt men naar aspecten zoals:

• meerdere opdrachtgevers hebben
• investeringen doen
• reputatierisico lopen
• acquisitie voeren
• tariefonderhandelingen voeren
• verantwoordelijkheid dragen voor eigen resultaat

Wat is schijnzelfstandigheid volgens de Zelfstandigenwet

De kern van dit wetsvoorstel is dat er een duidelijk wettelijk toetsingskader komt voor de vraag wanneer je nu kunt werken als zelfstandige. Dit toetsingskader bestaat uit twee toetsen; de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets. Aan beiden moet je als ZZP’er voldoen. Door duidelijke toetsvragen kun je antwoord krijgen op de vraag “wat is schijnzelfstandigheid” en wordt het met dit voorstel voor opdrachtnemers en opdrachtgevers duidelijk waar ze aan moeten voldoen. Zo kunnen opdrachtgevers weer zelfstandigen inhuren zonder zich zorgen te maken over boetes.

De voorwaarden uit de zelfstandigentoets zijn:

• Werken voor eigen rekening en risico
• Een deugdelijke administratie voeren
• Zich gedragen in het economisch verkeer als zelfstandig ondernemer;
• Een adequate voorziening hebben getroffen tegen het risico van arbeidsongeschiktheid. Zelfstandigen gaan zelf over de invulling hiervan.
• Een proportionele bijdrage voor een voorziening bij pensionering hebben. Het is aan zelfstandigen zelf om dit op hun manier in te vullen.

De voorwaarden uit de werkrelatietoets zijn:

• Er is sprake van vrijheid van organisatie van werk.
• Er is sprake van vrijheid van organisatie van de werktijd.
• Er is geen sprake van hiërarchische controle.
• De partijen hebben de bedoeling om anders dan op grond van een arbeidsovereenkomst arbeid te verrichten.

De wet BAZ of verplichte AOV

Er zijn zelfstandigen die volgens de overheid niet de verantwoordelijkheden op zich nemen die bij ondernemerschap horen. een van die verantwoordelijkheden is het regelen van een voorziening bij arbeidsongeschiktheid. Omdat zij dat niet doen, en zijn worden arbeidsongeschikt, doen ze een beroep op de bijstand. Daarom is er ook nog een voorstel voor de Wet Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen (BAZ). Deze wet voorziet in een verplichte AOV.

De verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) geldt voor alle zelfstandigen zonder personeel. Dit betekent dat zzp’ers, freelancers en eenmanszaken onder deze regeling vallen. Het maakt niet uit in welke sector je werkt of hoeveel je verdient, iedere zelfstandige moet zich verplicht verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid.

Toch zijn er enkele uitzonderingen mogelijk. Er wordt bijvoorbeeld gekeken of:

• DGA’s (directeur-grootaandeelhouders) zich kunnen uitsluiten, omdat zij al op een andere manier verzekerd kunnen zijn.
• Zzp’ers met een bestaande AOV hun eigen verzekering mogen behouden, mits deze voldoet aan de gestelde eisen.
• Resultaatgenieters (zij betalen belasting over inkomen uit overig werk, zoals een bijbaantje of een vergoeding voor lezingen of vrijwilligerswerk);
  De precieze regels zijn nog niet definitief, maar het doel is dat zoveel mogelijk zelfstandigen meedoen aan de regeling.

Wacht niet tot 2027 om je te verzekeren

In 2027 gaat de verplichte AOV voor ZZP’ers (voorlopig) in. In de wandelgangen horen we dat de wachttijd voor deze verplichting 2 jaar wordt maar: niets is zeker. Maar waarom wachten? Ziek worden en zonder inkomen zitten dat wil niemand. SamSamkring is een schenkkring: je helpt elkaar bij ziekte, zonder winstmotief. Flexibel, betaalbaar en toegankelijk voor iedereen. Het is geen alternatief voor de verplichte AOV maar biedt wel de zekerheid van schenkingen bij ziekte.

De voordelen:

• Lage maandlasten, helder en eerlijk opgebouwd

• Geen medische keuring of uitsluitingen

• Ook voor starters en 59+’ers

• Uitkeringen tussen 1 en 100% arbeidsongeschiktheid

• Kies zelf een netto maandbedrag tussen €1.000 en €6.000 …dat past bij jouw inkomen, vaste lasten en levensstijl.

• Inclusief arbodienst voor begeleiding en onafhankelijk advies

Benieuwd naar je kosten? Doe hieronder de SamSamcheck en weet in 1 minuut wat de kosten zijn bij jouw gewenste netto dekking.